vc-header-02

Home
Een zweepslag (Coup de fouet) is een grote of kleinere scheur in een spier. Hij kan in principe in elke spier voorkomen, maar komt meestal voor in de kuit. Een ruiter kan als zijn paard gaat bokken een zweepslag oplopen in een bovenbeenspier. Een auto-ongeluk of een akelige val kan een scheur geven in de meest uiteenlopende spieren. Lees dit informatieve artikel dat geschreven is door Fysiotherapie Warmond. Een whiplash in de nek na bijvoorbeeld een aanrijding is letterlijk vertaald ook een zweepslag, maar is toch iets heel anders. Dit verhaal gaat over de spierscheur, en dan met name die van de kuit. Een scheur van de achillespees is een ander verhaal maar met meestal dezelfde oorzaak.

Anatomie
De kuit bestaat uit twee grote spieren: de oppervlakkige tweekoppige Musculus Gastrocnemius en de diepe Musculus Soleus. Die spieren komen laag in de kuit samen en hechten via de Achillespees aan op het hielbeen van de voet. Ze duwen de voetzool naar beneden en hebben dus een functie bij het op de tenen staan en het afzetten van de voet zoals bij wandelen, lopen en springen.

Wat gaat er mis?

Bij een afzet met lopen of springen ontstaat er plotseling een gevoel van een klap tegen de kuit. Daar komt de naam ook vandaan; het is alsof je een klap met een zweep krijgt. Er is een kleine of een grote scheur ontstaan in het spiergedeelte, het dikke deel van de kuit, meestal aan de binnenzijde van het been. Behalve de vezels van de spier scheuren er ook bloedvaten en lymfevaten. Dan komt er dus bloed en vocht los in het been dat zwelt en blauw kan worden.
  • Er is een plotselinge scherpe pijn, precies op de plek waar de scheur is ontstaan. Dit is een heel andere pijn dan bij een spierkramp die meestal wel herkend wordt. Bovendien is bij kramp de spier keihard, terwijl bij een zweepslag de spier zacht aanvoelt.
  • Er kan een zwelling ontstaan na enige tijd, afhankelijk van de ernst van de scheur. Ook kan er een bloeduitstorting ontstaan. Ook deze is weer afhankelijk van de ernst van de scheur. De bloeduitstorting zit vaak niet op de plek van de scheur: het bloed dat door de gescheurde bloedvaten uittreedt zakt tussen de weefsels door de zwaartekracht naar een lagere plek.
  • Er is een bewegingsbeperking. Optrekken van de voet, wandelen, op de tenen staan, huppen, rennen en springen zijn meestal totaal onmogelijk of alleen met heel veel pijn.
  • Op de plaats van de scheur kan er een voelbare of zelfs zichtbare holte of gleuf ontstaan zijn.

Oorzaak van een zweepslag

  • Een plotselinge grote belasting van een spier kan leiden tot een spierscheur. Tenslotte, als de belasting groter is dan de belastbaarheid, dan gaan er dingen kapot. Dit kan bijvoorbeeld als er afgezet wordt om nog net even een verre bal terug te slaan of voor een hoge sprong. Maar ook minder extreme krachten op een daar niet op voorbereide spier kunnen een scheur doen ontstaan.
  • Een te koude spier is niet voorbereid op een grote activiteit. Zonder een warming-up een wedstrijd doen mag niet.
  • De spier kan verkort of stijf zijn. Voorbeeld; als er sportschoenen gedragen worden na een week hakken, dan is de spier te kort. Ook leeftijd kan een rol spelen: de spieren worden helaas was stijver als we ouder worden. Een wat langere warming-up is dan geen tijdverspillen.
  • Een te snelle of te intensieve trainingsopbouw.
  • Een eenzijdige trainingsopbouw. Bijvoorbeeld teveel krachttraining bij training voor hoogspringen.
  • Vermoeidheid. Als iemand moe is en gaat sporten, dan is de belastbaarheid lager dan normaal.
  • Kou en vochtige omstandigheden. Hardlopen als het vriest en dan toch in een korte broek. Natuurlijk voel je de kou niet omdat je lekker in beweging bent, maar de doorbloeding van de spieren is toch niet optimaal, de spier is minder warm dan goed is. Bescherm de spieren en doe een trainingsbroek aan.
  • Als er na inspanning geen cooling down wordt gedaan geeft dat ook risico's.
Samengevat: Als de belasting te hoog is of de belastbaarheid te laag dan komen er problemen.

Wat kunnen we eraan doen?: De eerste 24-48 uur is er heftige pijn en zwelt het weefsel op doordat er bloed en vocht vrij in het been terecht komt. De zwelling moeten we zoveel mogelijk voorkomen, omdat dat extra pijn geeft en de genezing vertraagt. In de eerste periode na het ontstaan van de zweepslag moeten we dus onmiddellijk ingrijpen. De Amerikanen hebben een duidelijk rijtje: RICE. Dat staat voor:

  • R = Rest, ofwel veel rust. Wel bewegen, maar zo mogelijk onbelast.
  • I = Ice. Koelen dus. Koud water, of ijsklontjes in een theedoek. Pas op; ijs kan blaren geven op de huid en daar zitten we niet op te wachten. We beginnen hier direct mee. Geen water of ijs? Dan maar in een sloot of in de zee. De eerste 48 uur regelmatig opnieuw koelen, dat helpt tegen de zwelling en tegen de pijn.
  • C = Cambric. Dat is een zwachtel. De zwachtel geeft tegendruk tegen het weefsel dat wil gaan uitzetten. De zwachtel kan natgehouden worden of even verwijderd worden om de kuit opnieuw te koelen.
  • E = Elevation. Omhoog leggen dus. Dit hoogleggen gaat de zwelling tegen en geeft de broodnodige rust aan de gescheurde spier. Probeer de eerste 2 dagen het been vaak hoog te leggen. Neem een bankje en een comfortabel kussen dat ook de knie steunt. Die moet niet doorhangen.

Wanneer naar de dokter?

Natuurlijk gaat u even naar de dokter als u het niet vertrouwt. In ieder geval gaat u naar de dokter als:
  • U een uur na het ontstaan, als u al goed gekoeld hebt, nog totaal niet kunt steunen op het aangedane been
  • U na 48 uur uw hak niet op de grond kunt zetten
  • U na 48 uur beslist niet op de tenen kunt staan
  • De pijn in de eerste 48 uur alleen maar toeneemt
Als er geen sprake is van een dergelijk ernstige beperking dan kunt u besluiten tot zelfbehandeling. Natuurlijk is de snelheid van het herstel afhankelijk van de ernst van de scheur, de manier waarop u oefent en het doel dat u zich stelt.

Wat mag er absoluut niet in de eerste 48 uur?

  • Massage. Een verse wond, ook als die niet zichtbaar is, mag niet gemasseerd
  • Warmte. Geen warme douche, zeker geen warm bad.  Het been zwelt daar enorm van op
  • Warmte-cremes, om de zelfde redenen.

Het herstel

Een spierscheur is een scheur van een aantal spierfibrillen bij elkaar. Die genezen meestal redelijk vlot. Die genezing gebeurt door de vorming van bindweefsel ofwel littekenweefsel. Littekenweefsel trekt, is zwakker en korter dan het oorspronkelijke weefsel. Daardoor komt er bij een niet-juiste genezing een zwakke plek in de spier, die bij trek steeds de neiging heeft opnieuw te scheuren. De scheur moet dan ook genezen onder rek zodat er dus een litteken ontstaat dat lang genoeg is om niet snel weer te scheuren. Daarom is het zo belangrijk om snel te beginnen met oefenen en niet alleen maar rust te nemen. Moeilijk dus; enerzijds heeft de scheur rust nodig om te genezen, anderzijds is de rek nodig om de scheur goed te laten genezen.
Bovendien is er een hele kleine kans op trombose omdat de wanden van de bloedvaatjes gescheurd zijn. Nog een hele goede reden om niet alleen te rusten maar zo snel mogelijk te beginnen met oefenen.

Wat zijn de regels waaraan u zich moet houden tijdens de hersteloefeningen?

In ieder geval kunt u als nodig een paar krukken nemen of een wandelstok. Denk ook aan een tijdelijke hakverhoging, dat ontlast.
Lopen of oefenen mag alleen als het geen pijn doet! We oefenen dus binnen de pijngrens. Au is ho!

Hoewel u het been veel rust moet geven begint het oefenen al direct. De oefeningen beschrijf ik niet in dagen of weken maar in fasen. U kunt zelf besluiten of u al toe bent aan een nieuwe fase. Bedenk echter goed; als u te hard van stapel loopt, dan scheurt de zaak opnieuw en zijn we terug bij af. Als u het prettiger vindt om dit onder leiding te doen, dan maakt u een afspraak bij een fysiotherapeut. Elke fysiotherapeut heeft voldoende kennis en hulpmiddelen in huis om u te helpen. Het is beter om met eenvoudige hulpmiddelen thuis heel regelmatig te oefenen dan maar 2 of 3x per week in een sportschool. Dat komt later wel weer.
Werkhervatting is natuurlijk afhankelijk van het soort werk dat u doet. Met een kantoorbaan kan dat natuurlijk al heel snel. Overleg eventueel met de huisarts of de arbo-arts.

Fase 1, de eerste 48 uur

  • RICE zoals boven beschreven
  • Het been op een bankje of op bed, de voet onbelast op en neer bewegen, 5x
  • Daarna rondjes draaien, 5x linksom, 5x rechtsom. Elk uur doen, TOT de pijngrens.

Fase 2

Na 48 uur moet de pijn wat zijn gezakt. Bent u nu in staat om kleine afstanden te lopen met een stok? Dan gaan we verder.
  • Kleine stukjes lopen waarbij de pijn niet mag toenemen
  • De voet voorzichtig optrekken en wegduwen, dus de tenen naar voor en naar achter. Dit is onbelast rekken. 10x elk uur
  • Rondjes draaien met de voet, de rondjes zijn zo groot mogelijk binnen de pijngrens. 10x elk uur
  • Pas nog even de RICE-regel toe na het oefenen.

Fase 3

Meestal voor dag 4-8, afhankelijk van de ernst eventueel later pas. Gaat het steeds beter? Zo niet, dan alsnog naar de huisarts.
Deze fase gaat een stuk verder, ga er niet te snel naar toe. We gaan de spier op lengte brengen (meer informatie over rekken en strekken ).
  • Wandelen; elk uur even 5 minuten lopen. Als het mogelijk is, dan netjes met de hak op de grond de stap beginnen. Liever langzaam en netjes lopen dan snel en slordig
  • Rondjes draaien met de onbelaste voet
  • Rechtop staan, proberen op de tenen van beide voeten tegelijk te komen staan. In eerste instantie niet te hoog komen, als de hielen van de grond zijn, dan is dat al een heel stuk. Elk uur een paar keer doen, maar RUSTIG aan beginnen.
  • Opnieuw RICE na de oefeningen.

Fase 4

Meestal voor de 2e en de 3e week na de scheur. Is er alleen nog pijn na oefenen, is de zwelling grotendeels verdwenen? Gaan de vorige oefeningen goed, ligt de stok in de kast? Hebt u het gevoel niet meer te hinkelen, loopt u symmetrisch? Dan verder met fase 4!
  • Normale activiteiten hervatten, dus wandelen enzovoort, maar nog geen explosieve kuitfuncties. Nog niet intensief sporten. Fietsen en zwemmen kunnen helpen om de algemene conditie weer op peil te krijgen.
  • Rek van de kuiten; staan op armlengte afstand van een muur met de voeten recht naar voren. Nu naar de muur toeleunen door de armen te buigen, zover dat de hielen op de grond blijven zonder dat dat pijn doet. Dan rustig met beide voeten tegelijk op de tenen gaan staan en weer terug. Let op; deze oefening mag geen pijn doen. Rustig 10x herhalen
  • Als de vorige oefening geen problemen meer oplevert gaan we intensiever aan het werk. Met de bal van de voet op de onderste traptree gaan staan, met het gezicht naar de trap toe. Rustig de beide hielen naar beneden laten zakken en daarna omhoog komen tot de voet horizontaal staat. Paar keer per dag, langzaam opvoeren. Uiteindelijk moet dit ook op een been kunnen.

Fase 5

Hervatten van sport en training. U kunt het sporten langzaam weer hervatten als aan de volgende voorwaarden is voldaan:
  • Tijdens belasting is er geen pijn meer
  • De spierlengte is in orde
  • Spierkracht en spieruithoudingsvermogen zijn in orde

Wat doet een fysiotherapeut?

De fysiotherapeut doet heel grof gezegd hetzelfde als hier boven staat. Spierkracht, spierlengte en spieruithoudingsvermogen worden getrained. De oefeningen worden op maat gegeven, afhankelijk van wat er op dat moment mogelijk is. Er kunnen dwarse massages gegeven worden om de rek van het littekenweefsel te bevorderen. Het herstelproces wordt kritisch gevolgd en er wordt contact opgenomen met de huisarts als er iets niet volgens de regels verloopt. We overleggen met u wanneer en op welke manier u uw sport weer kan hervatten.

Eventuele complicaties

Doordat de genezing plaats vindt door middel van littekenweefsel dat zwakker is en trekt, kan er op dezelfde plek opnieuw een scheur optreden. Niet te snel verder gaan met oefenen, niet teveel trek erop zetten, goed op rek laten genezen, blijven rekken. Geen haast maken met het herstel maar rustig opbouwen.

In een enkel geval, gelukkig maar zelden, treedt er trombose op na verloop van enkele dagen of weken na de scheur. In eerste instantie ging de genezing dan goed, de pijn werd minder evenals de zwelling en u kon steeds meer. Zonder dat er opnieuw een scheur ontstond (dus zonder een plotse scherpe pijn) nemen pijn, bewegingsbeperking en zwelling weer toe. Bovendien kan de kuit warm aanvoelen en rood zijn. Onmiddellijk naar huisarts of EHBO!

Openingstijden

DagTijd
Maandag Gesloten
Dinsdag 19.15 - 22.00
Woensdag 15.45 - 18.00
19.15 - 21.00
Donderdag 18.45 - 21.30
Vrijdag 18.00 - 21.00
Zaterdag 10.45 - 12.30

calibris-bord-medium